De interne markt van Europa is haar grootste economische troef, maar blijft sterk gefragmenteerd door een lappendeken van 27 vennootschapswetten, belastingstelsels, boekhoudregels en arbeidsregels. Deze fragmentatie verhoogt de nalevingskosten, creëert rechtsonzekerheid en remt de groei – effecten die het sterkst voelbaar zijn voor kmo’s, start-ups en scale-ups.
Om deze uitdagingen aan te pakken, ontwikkelt de Europese Commissie een “28e regime”: een uniform, optioneel rechtskader dat naast de nationale systemen functioneert. Het doel ervan is duidelijk: bedrijven een vereenvoudigd en voorspelbaar juridisch kader bieden om in de hele EU actief te zijn, zonder de nationale wetgeving te vervangen.
Rationale en opzet
Het 28e stelsel biedt veelbelovende mogelijkheden, maar het succes ervan hangt af van een zorgvuldige opzet. Belangrijke vragen zijn onder meer de omvang van de potentiële economische voordelen van lagere transactie- en nalevingskosten, de effectiviteit ervan bij het ondersteunen van kmo’s en het aantrekken van internationale investeerders, en hoe om te gaan met legitieme bezorgdheden over nationale soevereiniteit en concurrentie op het gebied van regelgeving.
Uit ervaringen met eerdere initiatieven blijkt dat ambitie alleen niet voldoende is. Een geloofwaardig 28e stelsel moet aan drie kernvoorwaarden voldoen: het moet vrijwillig zijn voor bedrijven, verplicht voor lidstaten om aan te bieden en duidelijk afgebakend zijn om overlapping met gebieden die al in hoge mate op EU-niveau zijn geharmoniseerd, te voorkomen.
Om de impact te maximaliseren en de risico’s te beheersen, moet het initiatief een gelaagde en geleidelijke invoering volgen, te beginnen waar het economisch rendement het hoogst is: het ondernemingsrecht.
- Eerste laag: een EU-breed kader voor de oprichting en het bestuur van ondernemingen
- Tweede laag: optionele instrumenten voor belastingcoördinatie om de grensoverschrijdende complexiteit te verminderen
- Derde laag: vereenvoudigde rapportage via een Europese raad voor jaarrekeningen die samenwerkt met nationale autoriteiten
Gevoeligere gebieden, zoals insolventie en arbeidsrecht, moeten pas in overweging worden genomen als het regime een duidelijke meerwaarde heeft aangetoond.
Politieke context
Het 28e regime is stevig verankerd in de huidige politieke agenda van de EU. In de politieke richtsnoeren voor 2024-2029 van de Commissie en de taakomschrijving van de commissaris voor Democratie, Justitie en de Rechtsstaat staan concurrentievermogen en opschalingscapaciteit centraal in het optreden van de EU. In het Concurrentievermogenkompas van januari 2025 werd de ontwikkeling aangekondigd van een 28e regime om innovatieve bedrijven in staat te stellen te opereren onder één enkele, optionele reeks EU-brede regels.
Deze aanpak werd onderschreven door de Europese Raad van maart 2025, die de Commissie verzocht een optioneel 28e vennootschapsrechtelijk stelsel voor te stellen om schaalvergroting te ondersteunen, in overeenstemming met de Verdragen. Verdere steun komt van de mededeling over de spaar- en investeringsunie, de strategie voor de eengemaakte markt en de strategie voor start-ups en scale-ups, die allemaal de rol van het 28e stelsel benadrukken bij het mobiliseren van particuliere investeringen, het verminderen van fragmentatie en het versterken van de eengemaakte markt.
Het stelsel wordt voorgesteld als een modulair, standaard digitaal kader, dat begint met vennootschapsrecht en mogelijk wordt uitgebreid tot specifieke aspecten van insolventie-, arbeids- en belastingrecht. Het zal een aanvulling vormen op andere EU-initiatieven, waaronder de Europese innovatiewet en de Europese zakelijke portemonnee.
Probleemomschrijving
Het initiatief pakt de aanhoudende versnippering van het vennootschapsrecht tussen de lidstaten aan, die de kosten, complexiteit en onzekerheid voor grensoverschrijdend opererende bedrijven vergroot. Uiteenlopende nationale regels inzake de oprichting, het bestuur en de werking van ondernemingen belemmeren investeringen en verhinderen dat start-ups en scale-ups op EU-niveau kunnen groeien.
Bedrijven melden hoge administratieve lasten, beperkte digitalisering en dubbele rapportagevereisten. Investeerders worden geconfronteerd met juridische complexiteit en hogere transactiekosten, terwijl het ontbreken van een herkenbare en vertrouwde EU-ondernemingsvorm het vertrouwen en grensoverschrijdende investeringen ondermijnt. Het resultaat is een gemist economisch potentieel binnen de interne markt.
Verwachte effecten
Het 28e regime zal naar verwachting ten goede komen aan bedrijven in de hele EU – met name kmo’s, start-ups, scale-ups en innovatieve bedrijven – door een vereenvoudigd en geharmoniseerd kader te bieden voor de oprichting, exploitatie en investering van bedrijven. Dankzij standaard digitale procedures zal het sneller en gemakkelijker worden om bedrijven op te richten en kapitaal aan te trekken.
Door de administratieve lasten, de juridische complexiteit en de nalevingskosten te verminderen, zal het initiatief het vermogen van bedrijven om grensoverschrijdend op te schalen, versterken.
Investeerders, waaronder durfkapitaalbedrijven, zullen profiteren van duidelijkere, meer gestandaardiseerde en gedigitaliseerde processen, waardoor grensoverschrijdende investeringen worden vergemakkelijkt. Over het geheel genomen zal het initiatief naar verwachting de economische groei, innovatie en werkgelegenheid ondersteunen en het mondiale concurrentievermogen van de EU versterken.
Effectbeoordeling en volgende stappen
Er zal een effectbeoordeling worden uitgevoerd om de ontwikkeling van het initiatief te ondersteunen en de besluitvorming van de Commissie te onderbouwen. De goedkeuring van het wetsvoorstel is gepland voor het eerste kwartaal van 2026.
Conclusie
Europa worstelt al lang met het verzoenen van eenheid en diversiteit. Het 28e regime biedt een weg vooruit – niet door opgelegde harmonisatie, maar door vrijwillige convergentie. Het behoudt de nationale soevereiniteit en geeft ambitieuze bedrijven tegelijkertijd de vrijheid om op continentale schaal te opereren.
Europa kan zich geen nieuw decennium van fragmentatie onder het mom van integratie veroorloven. Het is tijd om af te maken wat is begonnen.