De Canadese premier Mark Carney heeft stappen ondernomen om de betrekkingen met China te herstellen. Tijdens een bezoek aan Peking kondigde hij een nieuw strategisch partnerschap aan, met onder meer tariefverlagingen en visumwijzigingen, waarmee hij een belangrijke koerswijziging ten opzichte van de Verenigde Staten markeerde in een tijd van grote spanningen binnen het westerse bondgenootschap.
Naast president Xi Jinping omschreef Carney de verschuiving als een pragmatische reactie op een veranderende wereldorde, met het argument dat de relatie van Canada met China voorspelbaarder is geworden dan de steeds gespannener wordende banden met de door Trump geleide Verenigde Staten.
Een relatie in diepe vrieskou
Het bezoek was niet alleen opmerkelijk vanwege de inhoud, maar ook vanwege de symboliek. Het was het eerste bezoek van een Canadese premier aan China in bijna tien jaar, na jaren van diplomatieke koelte.
De betrekkingen verslechterden sterk in 2018 toen Canada een Huawei-topman in Vancouver arresteerde op basis van een Amerikaans arrestatiebevel, waarop China twee Canadezen vasthield. Hoewel alle drie in 2021 werden vrijgelaten in een ruil, konden de banden niet worden hersteld en tegen 2024 domineerde de bezorgdheid over Chinese inmenging in de Canadese politiek het binnenlandse debat.
Tegen die achtergrond betekende Carney’s reis naar Peking een duidelijke breuk.
Wat Carney en Xi zijn overeengekomen
Vanaf 1 maart 2026 staat Canada de invoer toe van maximaal 49.000 Chinese elektrische voertuigen tegen een verlaagd tarief van 6,1%, een daling ten opzichte van het tarief van 100% dat in 2024 op aandringen van Washington werd opgelegd.
In ruil daarvoor zal China Canadese toeristen visumvrij reizen toestaan en de tarieven op een reeks Canadese landbouw- en visserijproducten opheffen of verlagen. Het belangrijkste is dat China zijn tarief van 100% op Canadese koolzaadmeel zal afschaffen en het tarief op koolzaad zal verlagen van 85% naar 15%.
Carney kondigde ook een ambitieuze doelstelling aan om de Canadese export naar China tegen 2030 met 50% te verhogen.
Meer dan alleen tarieven: een strategisch partnerschap
Naast de onmiddellijke handelsconcessies hebben beide leiders een breder strategisch partnerschap aangekondigd op vijf gebieden: schone energie en klimaatconcurrentievermogen; uitbreiding van de handel in landbouwproducten en voedingsmiddelen; een hernieuwde toewijding aan multilateralisme en mondiaal bestuur; samenwerking op het gebied van openbare veiligheid en beveiliging; en sterkere intermenselijke en culturele banden.
De economische argumenten voor een ommezwaai
Economische factoren zijn de meest directe drijfveer voor de reset. Nadat Peking in 2024 vergeldingsheffingen had opgelegd, daalde de Chinese invoer van Canadese goederen in 2025 met 10,4%. De gevolgen voor de koolzaadproducenten waren bijzonder ernstig, omdat daarmee een van hun belangrijkste markten feitelijk werd gesloten.
De Canadese export van koolzaad naar China had in 2024 een waarde van bijna 5 miljard dollar, waarmee China na de Verenigde Staten de op één na grootste afzetmarkt was.
Voorafgaand aan het bezoek betoogde Carney dat Canada zijn afhankelijkheid van één enkele handelspartner moet verminderen. In een tijdperk van wereldwijde handelsverstoringen heeft het land volgens hem behoefte aan een meer concurrerende, duurzame en veerkrachtige economie – een uitspraak die algemeen wordt opgevat als een verwijzing naar de afhankelijkheid van Canada van de Amerikaanse markt.
Een meer voorspelbare partner?
Carney was ongewoon bot in zijn contrast tussen Peking en Washington. Hij zei dat de gesprekken met Chinese functionarissen openhartig en consistent waren geweest, wat had geleid tot een relatie die voorspelbaarder en effectiever was dan de betrekkingen van Canada met de Verenigde Staten.
Sinds begin vorig jaar heeft de regering-Trump invoerheffingen op Canadese metalen en auto’s ingesteld en met aanvullende maatregelen gedreigd, waardoor onzekerheid is ontstaan over de toekomst van de Noord-Amerikaanse handel. Volgens Carney is de economische integratie met de VS, ooit de grootste kracht van Canada, een kwetsbaarheid geworden.
Signaal van onafhankelijkheid van Washington
De koerswijziging draagt ook een duidelijke politieke boodschap uit. Carney trad begin 2025 in functie te midden van escalerende retoriek van president Trump, die niet alleen dreigde met invoerheffingen, maar ook herhaaldelijk de soevereiniteit van Canada in twijfel trok en soms suggereerde dat het de 51e staat van de VS zou moeten worden.
Het hernieuwde contact met China, naast inspanningen om de banden met Europese partners zoals het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en Duitsland aan te halen, duidt op een onafhankelijker Canadees buitenlands beleid.
Binnenlandse en strategische risico’s
De strategie is niet zonder risico’s. Het verlagen van de barrières voor Chinese elektrische voertuigen heeft scherpe kritiek gekregen van de Canadese autosector. Doug Ford, premier van Ontario, waarschuwde dat Ottawa de deur openzet voor een stroom van goedkope Chinese importproducten zonder dat er sprake is van overeenkomstige investeringen in de binnenlandse productie of toeleveringsketens.
Ook mensenrechtenkwesties spelen een grote rol. Critici wijzen op de spanning tussen Carney’s nieuwe partnerschap en zijn uitspraak van minder dan een jaar geleden, waarin hij China omschreef als de grootste bedreiging voor de veiligheid van Canada.
Carney reageerde door te benadrukken dat de “rode lijnen” van Canada duidelijk aan Xi waren gecommuniceerd, en vatte zijn aanpak samen met een ongezouten beoordeling: “We nemen de wereld zoals hij is, niet zoals we zouden willen dat hij is.”
Een wereldwijde trend weg van de VS
Er bestaat ook een risico op vergeldingsmaatregelen vanuit Washington, waar deze stap waarschijnlijk zal worden gezien als een directe uitdaging van de Amerikaanse inspanningen om de economische invloed van China in te dammen.
Toch weerspiegelt de herijking van Canada een bredere wereldwijde trend. In de afgelopen twee decennia heeft China de Verenigde Staten ingehaald als grootste handelspartner voor de meeste landen wereldwijd.
Ook de publieke opinie verschuift. Uit een enquête van GlobeScan vorig jaar bleek dat in alle 32 ondervraagde landen, inclusief de Verenigde Staten, de voorkeur voor China als wereldmacht toenam, terwijl de steun voor het Amerikaanse leiderschap afnam. Pew Research meldt een soortgelijke afname van de pro-Amerikaanse sentimenten in landen met een hoog inkomen.
Een voorproefje van wat komen gaat
In die context is Carney’s ommezwaai ten aanzien van China misschien minder een uitzondering dan een voorproefje. Met zijn hoge populariteit in eigen land zou hij een voorbeeld kunnen zijn voor andere westerse leiders die hun afhankelijkheid van Washington willen verminderen en zich willen aanpassen aan een wereld waarin de dominantie van de VS niet langer vanzelfsprekend is.