Na drie dagen vasten doet het menselijk lichaam veel meer dan alleen vet verbranden.
Volgens nieuw onderzoek gepubliceerd in Nature Metabolism veroorzaakt langdurig vasten ingrijpende veranderingen in meerdere organen, waardoor duizenden eiwitten in het bloed worden gewijzigd en mogelijk gezondheidseffecten worden ontketend die veel verder gaan dan gewichtsverlies.
Het onderzoek, geleid door wetenschappers van de Queen Mary University of London en de Norwegian School of Sports Sciences, biedt een van de meest gedetailleerde moleculaire portretten tot nu toe van wat er in het lichaam gebeurt tijdens langdurige periodes zonder voedsel.
Het vastende lichaam volgen
Onderzoekers volgden 12 gezonde vrijwilligers die onder nauw toezicht een zevendaagse vastenkuur met alleen water ondergingen. Elke dag maten wetenschappers de veranderingen in ongeveer 3.000 eiwitten die in hun bloed circuleerden – een kijkje in hoe organen en biologische systemen reageerden.
Zoals verwacht schakelde het lichaam binnen de eerste twee tot drie dagen over op andere brandstofbronnen. Toen de glucosereserves eenmaal waren uitgeput, schakelde het metabolisme over op vetreserves voor energie – het bekende metabolische kenmerk van vasten.
Maar de meest opvallende bevindingen kwamen later.
Na ongeveer drie dagen zonder calorieën constateerden de onderzoekers wijdverspreide en gecoördineerde veranderingen in de eiwitniveaus in het hele lichaam. Ongeveer een op de drie van de gemeten eiwitten veranderde aanzienlijk, wat duidt op een systemische reactie op langdurige caloriebeperking.
“Deze resultaten tonen aan dat vasten, mits op een veilige manier uitgevoerd, een effectieve interventie is om gewicht te verliezen”, aldus Claudia Langenberg, directeur van het Precision Health University Research Institute van de universiteit. “Maar wat belangrijk is, is dat we nu bewijs zien van gezondheidseffecten die verder gaan dan gewichtsverlies – en die veranderingen werden pas na drie dagen zichtbaar.”
Meer dan alleen de weegschaal
De deelnemers verloren gemiddeld 5,7 kilogram (ongeveer 12,5 pond), waaronder zowel vet als spiermassa. Na drie dagen opnieuw eten, werd het grootste deel van de spiermassa weer teruggewonnen, terwijl het vetverlies grotendeels bleef bestaan.
Toch suggereerden de eiwitgegevens iets diepers dan veranderingen op de weegschaal.
Onder de veranderde eiwitten bevonden zich eiwitten die verband houden met de stofwisseling, ontstekingen en zelfs structurele componenten die neuronen in de hersenen ondersteunen. De consistentie van deze veranderingen bij alle vrijwilligers suggereert dat vasten een gecoördineerd biologisch programma in gang zet in plaats van geïsoleerde verschuivingen.
Al eeuwenlang wordt vasten wereldwijd beoefend om religieuze, culturele en medische redenen. Historisch gezien werd het gebruikt bij de behandeling van aandoeningen zoals epilepsie en reumatoïde artritis. De biologische mechanismen achter de effecten ervan zijn echter nog steeds slecht begrepen.
“Onze bevindingen vormen een basis voor eeuwenoude kennis over waarom vasten bij bepaalde aandoeningen kan helpen”, aldus Maik Pietzner, medeleider van het onderzoeksteam. “Tegelijkertijd is vasten voor veel patiënten niet geschikt of mogelijk. Het doel is om deze processen te begrijpen, zodat ze op een dag therapeutisch kunnen worden ingezet.”
Voorzichtigheid en context van vasten
Ondanks de veelbelovende bevindingen was het onderzoek kleinschalig en namen alleen gezonde deelnemers deel. Zeven dagen lang alleen water drinken is een extreme ingreep die risico’s met zich mee kan brengen en niet zonder medisch toezicht mag worden uitgevoerd.
Het onderzoek roept ook vragen op over populaire vastenregimes. Bij veel intermitterende vastenmethoden gaat het om kortere periodes van beperking, vaak minder dan 24 uur. Het onderzoek suggereert dat sommige van de diepere moleculaire effecten van vasten pas op de derde dag van totale caloriebeperking beginnen.
Met andere woorden, het overslaan van het ontbijt leidt mogelijk niet tot dezelfde systemische veranderingen als bij langdurig vasten.
Een routekaart voor toekomstige therapieën
In plaats van langdurig vasten voor iedereen aan te bevelen, benadrukken de onderzoekers dat hun werk een blauwdruk biedt voor toekomstige behandelingen. Door te identificeren welke eiwitten en processen tijdens het vasten veranderen, kunnen wetenschappers mogelijk ‘vasten-nabootsende’ interventies ontwerpen – therapieën die vergelijkbare biologische reacties opwekken zonder dat patiënten dagenlang moeten vasten.
Nu de moderne geneeskunde steeds meer naar het metabolisme kijkt als een hefboom voor het voorkomen en behandelen van ziekten, kan het net zo belangrijk zijn om te begrijpen hoe het lichaam zich aanpast aan voedselschaarste als om te bestuderen hoe het reageert op overvloed.
Voorlopig is de boodschap duidelijk: drie dagen zonder voedsel doet meer dan alleen de tailleomvang verminderen. Het lijkt een complexe biologische herkalibratie in gang te zetten – een proces dat de wetenschap nog maar net begint te begrijpen.
Geïnteresseerd in yoga? Vind redenen om vandaag nog te beginnen.