Kiedy Donald Trump doszedł do władzy, obiecał, że będzie twardy wobec Chin. Rozpoczął wojny handlowe, nałożył cła i otwarcie rzucił wyzwanie Pekinowi w sposób, którego poprzedni prezydenci unikali. Na pierwszy rzut oka wyglądało to na bezpośredni atak na rozwój Chin. Jednak po latach wynik nie jest taki prosty. Trump nie złamał Chin. Pod wieloma względami zmusił je do dostosowania się – a to mogło je wzmocnić.
Jednocześnie Chiny nie są bynajmniej niepokonane. Za nagłówkami gazet i śmiałymi oświadczeniami kryją się poważne problemy wewnętrzne. Tak więc prawdziwa historia nie dotyczy zwycięstwa jednej ze stron. Chodzi o to, jak oba kraje zmieniają się pod presją – i jak reaguje reszta świata.
Ameryka zaczęła sprawiać wrażenie niestabilnej
Jednym z największych skutków podejścia Trumpa nie były kwestie gospodarcze – był to efekt psychologiczny. Stany Zjednoczone zaczęły sprawiać wrażenie nieprzewidywalnych.
Trump często szybko zmieniał ton. W jednym tygodniu mógł chwalić przywódcę, a w następnym go atakować. Wygłaszał mocne groźby, ale nie zawsze je realizował. Z czasem inne kraje zauważyły ten schemat. Zaczęły się zastanawiać, czy Stany Zjednoczone nadal są wiarygodnym partnerem.
To ma większe znaczenie, niż się wydaje. Globalne przywództwo to nie tylko siła militarna czy pieniądze. To kwestia zaufania. Jeśli kraje ci nie ufają, zaczynają szukać alternatyw.
Właśnie w tym Xi Jinping dostrzegł szansę. Chiny zaczęły prezentować się jako kraj spokojny, stabilny i skupiony na długoterminowej współpracy. Niezależnie od tego, czy ten wizerunek jest w pełni prawdziwy, okazał się skuteczny. W porównaniu z chaosem nawet kontrolowany system może wyglądać atrakcyjnie.
Presja zmusiła Chiny do większej sprytności
Wojna handlowa Trumpa początkowo mocno uderzyła w Chiny. Eksport do USA spadł, a firmy odczuły presję. Jednak zamiast upaść, Chiny dostosowały się.
Zaczęły sprzedawać więcej do innych regionów, takich jak Azja Południowo-Wschodnia, Europa i Indie. Zainwestowały więcej we własną technologię i łańcuchy dostaw. Zmotywowały firmy do mniejszego polegania na amerykańskich rynkach i komponentach.
Mówiąc prościej, Chiny wyciągnęły wnioski: zbytnie uzależnienie od USA jest niebezpieczne.
Ta lekcja może być jednym z największych niezamierzonych prezentów, jakie Trump podarował Chinom. Presja nie zniszczyła Chin – sprawiła, że stały się one bardziej ostrożne, niezależne i lepiej przygotowane na przyszłe konflikty.
Chiny mają własne potężne narzędzia
Chiny nie tylko reagują – mają też swoją przewagę.
Jednym z głównych przykładów są materiały z grupy metali ziem rzadkich. Są one kluczowe dla nowoczesnych technologii, od smartfonów, przez pojazdy elektryczne, po zaawansowaną broń. Chiny dominują w tym łańcuchu dostaw, zwłaszcza w procesie rafinacji.
Daje to Pekinowi cichą, ale potężną broń. Nie musi walczyć bezpośrednio. Może wywierać presję, ograniczając dostęp do kluczowych materiałów, od których zależą gałęzie przemysłu.
Jednocześnie Chiny zbudowały ogromną bazę przemysłową. Potrafią produkować towary na dużą skalę i często po niższych kosztach. To utrudnia innym krajom konkurowanie, nawet jeśli chcą zmniejszyć zależność od Chin.
Jednak problemy Chin są realne — i poważne
Pomimo tych atutów Chiny borykają się z głębokimi problemami gospodarczymi, których nie można ignorować.
Ich wzrost gospodarczy spowalnia. Przez dziesięciolecia Chiny opierały się na budownictwie — więcej fabryk, więcej mieszkań, więcej infrastruktury. Doprowadziło to jednak do nadmiernej rozbudowy. Obecnie mamy do czynienia z pustymi mieszkaniami, niewykorzystanymi projektami i ogromnym zadłużeniem.
Władze lokalne zaciągnęły ogromne pożyczki. Deweloperzy rozbudowywali się zbyt szybko. W rezultacie mamy gospodarkę, w której podaż przewyższa popyt.
Powoduje to deflację, czyli spadek cen zamiast ich wzrostu. Może to brzmieć dobrze, ale w rzeczywistości jest niebezpieczne. Może spowolnić wydatki, obniżyć płace i osłabić przedsiębiorstwa.
Ponadto wielu pracowników boryka się z trudnościami. Niektórzy tracą pracę lub przechodzą do niestabilnej pracy dorywczej. Powoduje to presję społeczną w Chinach, której sam wzrost gospodarczy nie jest w stanie łatwo rozwiązać.
Świat również stawia opór
Chińska strategia zwiększania eksportu towarów nie jest pozbawiona konsekwencji.
Kiedy Chiny sprzedają za granicą duże ilości tanich produktów, może to zaszkodzić lokalnym branżom w innych krajach. Już teraz powoduje to napięcia w Europie, Azji Południowo-Wschodniej i nie tylko.
Tak więc, podczas gdy Chiny próbują zmniejszyć zależność od Stanów Zjednoczonych, stwarzają nowe problemy z innymi partnerami. Kraje te mogą prowadzić handel z Chinami, ale też nie ufają im w pełni.
Innymi słowy, Chiny zyskują zasięg – ale niekoniecznie głęboką lojalność.
Chiny nadal unikają globalnej odpowiedzialności
Kolejną kluczową słabością jest ograniczona rola Chin w globalnym bezpieczeństwie.
W przeciwieństwie do Stanów Zjednoczonych Chiny zazwyczaj nie angażują się w konflikty zbrojne daleko od domu. Wolą chronić swoje interesy gospodarcze bez podejmowania dużego ryzyka.
Na przykład kraje takie jak Iran czy Wenezuela mogą polegać na Chinach pod względem gospodarczym, ale Chiny nie angażują się zdecydowanie w ich obronę. To wysyła jasny komunikat: Chiny są partnerem, ale nie obrońcą.
Ogranicza to zdolność Chin do zastąpienia Stanów Zjednoczonych jako wiodącej światowej supermocarstwa. Bycie numerem jeden to nie tylko handel — to także bezpieczeństwo i odpowiedzialność.
Główna słabość: energia
Chiny są również w dużym stopniu uzależnione od importowanej energii. Duża część ich ropy przepływa przez Cieśninę Ormuz, jedną z najważniejszych i najbardziej wrażliwych tras na świecie.
Jeśli konflikt zakłóci ten szlak, Chiny staną przed poważnym problemem. W krótkim okresie nie są w stanie łatwo zastąpić tych dostaw.
To pokazuje większą prawdę: Chiny są potężne, ale wciąż podatne na zagrożenia w sposób, w jaki Stany Zjednoczone nie są.
Dwóch przywódców, dwa bardzo różne style
Rywalizacja między Stanami Zjednoczonymi a Chinami jest również kształtowana przez styl przywództwa.
Styl Trumpa jest bezpośredni, głośny i nieprzewidywalny. Skupia się on na szybkich zwycięstwach i śmiałych posunięciach.
Styl Xi jest opanowany, cierpliwy i długoterminowy. Jest on gotów czekać, dostosowywać się i powoli budować przewagę w miarę upływu czasu.
W krótkiej walce podejście Trumpa może być skuteczne. Jednak w długiej rywalizacji często wygrywa cierpliwość. Chiny grają na dłuższą metę i czują się w tym dobrze.
Prawdziwy wynik: podzielony świat
Jaki jest więc ostateczny wynik działań Trumpa?
Nie sprawił on po prostu, że Chiny stały się silniejsze lub słabsze. Zmienił otoczenie.
- Osłabił zaufanie do Stanów Zjednoczonych.
- Zmusił Chiny do dostosowania się i uzyskania większej niezależności.
- Ujawnił wewnętrzne słabości Chin.
- Zwiększył globalne napięcie i niepewność.
Jednak największy wpływ ma to na resztę świata.
Większość krajów nie chce wybierać między Stanami Zjednoczonymi a Chinami. Chcą one prowadzić handel z Chinami i utrzymywać więzi bezpieczeństwa ze Stanami Zjednoczonymi. Chcą elastyczności.
Dlatego właśnie „hedging” stał się kluczową strategią. Kraje starają się zachować równowagę między obiema stronami, unikając pełnego zaangażowania w którąkolwiek z nich.